افت قند خون از چه عددی شروع می‌شود؟

برای بسیاری از افراد مبتلا به دیابت، عدد کمتر از ۷۰ mg/dL به‌عنوان آستانه هشدار افت قند خون در نظر گرفته می‌شود.

به همین دلیل اگر دستگاه تست قند یا سنسور پایش مداوم قند عددی کمتر از ۷۰ نشان دهد، حتی اگر هنوز علامت واضحی ندارید، باید موضوع را جدی بگیرید.

اگر می‌خواهید محدوده طبیعی قند ناشتا، بعد از غذا و HbA1c را نیز بدانید، راهنمای قند خون نرمال چند است؟ را در سپیدطب مطالعه کنید.

افت قند خون یا هیپوگلیسمی چیست؟

گلوکز یکی از مهم‌ترین منابع انرژی بدن، به‌ویژه برای مغز است. بدن در شرایط طبیعی تلاش می‌کند سطح گلوکز خون را در یک محدوده نسبتاً پایدار نگه دارد.

زمانی که مقدار گلوکز خون بیش از حد پایین بیاید، بدن برای جبران این وضعیت هورمون‌هایی مانند آدرنالین ترشح می‌کند. به همین دلیل ممکن است فرد ابتدا علائمی مانند لرزش، تعریق، تپش قلب و گرسنگی را احساس کند.

اگر قند خون باز هم کاهش پیدا کند، مغز نیز ممکن است با کمبود گلوکز مواجه شود و علائمی مانند گیجی، تغییر رفتار، تاری دید، اختلال تمرکز، خواب‌آلودگی، تشنج یا حتی بیهوشی ایجاد شود.

جدول درجه‌بندی افت قند خون

نکته مهم این است که شدت افت قند فقط با عدد دستگاه مشخص نمی‌شود. ممکن است فردی با عددی نسبتاً پایین هنوز کاملاً هوشیار باشد، در حالی که شخص دیگری دچار اختلال هوشیاری یا ناتوانی در درمان خود شود.

علائم افت قند خون چیست؟

علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند و حتی در یک فرد نیز همیشه یکسان نباشند. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• لرزش دست یا بدن
• تعریق ناگهانی
• گرسنگی شدید
• تپش قلب
• اضطراب یا بی‌قراری
• ضعف و بی‌حالی
• سرگیجه
• سردرد
• تاری دید
• تحریک‌پذیری یا تغییر ناگهانی رفتار
• مشکل در تمرکز
• گیجی

علائم افت شدید قند خون

با کاهش بیشتر قند خون ممکن است علائم جدی‌تری ایجاد شوند، از جمله:

• اختلال واضح در صحبت کردن یا رفتار
• عدم توانایی در خوردن یا نوشیدن
• عدم تعادل
• خواب‌آلودگی شدید
• تشنج
• کاهش سطح هوشیاری
• بیهوشی

هنگام افت قند خون چه کار کنیم؟

اگر فرد هوشیار است و می‌تواند بدون مشکل غذا یا نوشیدنی را ببلعد، ابتدا در صورت امکان قند خون او را اندازه‌گیری کنید.

اگر قند خون کمتر از ۷۰ mg/dL است، معمولاً باید از یک منبع کربوهیدرات سریع‌الاثر استفاده شود.

یکی از روش‌های شناخته‌شده برای مدیریت اولیه افت قند، قانون ۱۵-۱۵ است.

قانون ۱۵-۱۵ برای درمان افت قند خون چیست؟

1. حدود ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الاثر مصرف کنید.
2. حدود ۱۵ دقیقه صبر کنید.
3. دوباره قند خون را اندازه‌گیری کنید.
4. اگر قند هنوز کمتر از ۷۰ mg/dL است، دوباره حدود ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الاثر مصرف کنید.
5. پس از ۱۵ دقیقه دوباره قند را بررسی کنید.

این روند تا زمانی که قند از محدوده افت خارج شود ادامه پیدا می‌کند.

در افرادی که از سیستم‌های خودکار تزریق انسولین استفاده می‌کنند، مقدار مورد نیاز کربوهیدرات ممکن است متفاوت باشد؛ بنابراین برنامه درمانی شخصی پزشک همیشه اولویت دارد.

برای افت قند خون چه بخوریم؟

در درمان فوری افت قند بهتر است ماده‌ای انتخاب شود که گلوکز آن سریع جذب شود. نمونه‌های رایج می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• قرص یا ژل گلوکز با مقدار مشخص
• حدود نصف لیوان آبمیوه معمولی
• حدود نصف لیوان نوشابه معمولی، نه نوشابه بدون قند
• یک قاشق غذاخوری شکر حل‌شده در آب
• یک قاشق غذاخوری عسل، در فرد هوشیار و قادر به بلع

آیا شکلات برای افت قند مناسب است؟

شکلات انتخاب ایده‌آلی برای درمان اولیه افت قند نیست. چربی موجود در شکلات می‌تواند جذب قند را کندتر کند.

برای درمان اولیه بهتر است از منبعی استفاده شود که گلوکز سریع‌تری در اختیار بدن قرار دهد.

آیا خرما برای افت قند مناسب است؟

خرما حاوی کربوهیدرات است و می‌تواند قند خون را افزایش دهد، اما مقدار کربوهیدرات آن بسته به اندازه و نوع خرما متفاوت است. در شرایطی که نیاز به کنترل دقیق مقدار کربوهیدرات وجود دارد، قرص گلوکز یا محصولات دارای مقدار مشخص کربوهیدرات قابل‌پیش‌بینی‌تر هستند.

آیا نوشابه رژیمی برای افت قند مفید است؟

خیر. نوشابه بدون قند یا رژیمی برای درمان هیپوگلیسمی مناسب نیست، زیرا قند کافی برای بالا بردن سریع گلوکز خون ندارد.

اگر فرد به دلیل افت قند بیهوش شد چه کنیم؟

افت قند همراه با بیهوشی، تشنج یا ناتوانی در بلع یک وضعیت اورژانسی است.

1. به فرد بیهوش خوراکی یا نوشیدنی ندهید.
2. اگر گلوکاگون برای بیمار تجویز شده و در دسترس است، فرد آموزش‌دیده می‌تواند مطابق دستور از آن استفاده کند.
3. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
4. فرد را تنها نگذارید و وضعیت تنفس و هوشیاری او را زیر نظر داشته باشید.

علت افت قند خون چیست؟

در افراد مبتلا به دیابت، افت قند اغلب زمانی ایجاد می‌شود که بین دارو یا انسولین، غذای مصرفی و فعالیت بدنی تعادل مناسبی وجود نداشته باشد.

۱. مصرف انسولین بیشتر از نیاز

تزریق دوز بالاتر از نیاز، اشتباه در محاسبه کربوهیدرات، تغییر زمان غذا یا کاهش میزان غذا بعد از تزریق انسولین می‌تواند باعث افت قند شود.

برای آشنایی بیشتر با نحوه عملکرد انسولین می‌توانید مقاله انسولین چیست؟ را مطالعه کنید.

۲. حذف یا دیر خوردن وعده غذایی

فردی که انسولین یا بعضی داروهای دیابت را مصرف کرده است، اگر وعده غذایی خود را حذف کند یا بسیار دیرتر از معمول بخورد، ممکن است دچار افت قند شود.

۳. فعالیت بدنی بیشتر از معمول

ورزش باعث افزایش مصرف گلوکز توسط عضلات می‌شود. این اثر می‌تواند هنگام ورزش و حتی ساعت‌ها پس از پایان فعالیت ادامه داشته باشد.

۴. مصرف برخی داروهای دیابت

همه داروهای دیابت به یک اندازه خطر افت قند ندارند. انسولین و بعضی داروهای محرک ترشح انسولین می‌توانند احتمال هیپوگلیسمی را بیشتر کنند.

تغییر مقدار یا زمان مصرف دارو باید با نظر پزشک انجام شود.

۵. مصرف الکل

مصرف الکل، به‌خصوص با معده خالی، می‌تواند توانایی کبد برای آزاد کردن گلوکز را کاهش دهد و خطر افت قند را افزایش دهد.

۶. بیماری یا کاهش دریافت غذا

تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی یا برخی بیماری‌های حاد می‌توانند میزان غذایی را که فرد مصرف می‌کند تغییر دهند و تعادل بین دارو و دریافت کربوهیدرات را بر هم بزنند.

افت قند خون در خواب چه علائمی دارد؟

هیپوگلیسمی شبانه ممکن است بدون اینکه فرد کاملاً از خواب بیدار شود اتفاق بیفتد.

بعضی نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:

• تعریق زیاد هنگام خواب
• بیدار شدن با سردرد
• خواب آشفته یا کابوس
• احساس خستگی یا گیجی غیرمعمول پس از بیدار شدن
• هشدار افت قند توسط CGM

اگر افت قند شبانه تکرار می‌شود، نباید صرفاً با خوردن خودسرانه غذای بیشتر قبل از خواب مسئله را حل کرد. ممکن است لازم باشد زمان یا مقدار انسولین، برنامه غذایی یا فعالیت بدنی توسط تیم درمان بازبینی شود.

بی‌خبری از افت قند چیست؟

بعضی افراد پس از مدتی دیگر علائم اولیه‌ای مثل لرزش، تعریق یا تپش قلب را به‌خوبی احساس نمی‌کنند. به این حالت اختلال آگاهی از هیپوگلیسمی گفته می‌شود.

در این شرایط ممکن است قند خون به مقدار بسیار پایینی برسد قبل از آنکه فرد متوجه مشکل شود.

سابقه افت قندهای مکرر، افت قند شدید یا نداشتن علائم در قندهای پایین موضوعی است که باید با پزشک مطرح شود.

برای برخی افراد پرخطر، استفاده از سیستم پایش مداوم قند خون یا CGM می‌تواند به تشخیص زودتر افت قند کمک کند.

آیا افراد بدون دیابت هم دچار افت قند خون می‌شوند؟

بله، اما هیپوگلیسمی واقعی در افراد بدون دیابت نسبت به افراد تحت درمان دیابت کمتر شایع است و تکرار آن نیاز به بررسی پزشکی دارد.

دلایل احتمالی می‌توانند شامل بعضی داروها، مصرف الکل، بیماری‌های شدید کبد یا کلیه، برخی اختلالات هورمونی و در موارد نادر بیماری‌هایی باشند که باعث ترشح بیش از حد انسولین می‌شوند.

بنابراین اگر دیابت ندارید اما بارها علائمی شبیه افت قند تجربه می‌کنید، تشخیص را فقط بر اساس احساس ضعف یا گرسنگی انجام ندهید. پزشک ممکن است لازم بداند قند خون هنگام بروز علائم و سایر آزمایش‌ها را بررسی کند.

افت قند خون با افت فشار چه تفاوتی دارد؟

برخی علائم افت قند و افت فشار، مانند سرگیجه، ضعف و احساس بی‌حالی، شبیه یکدیگر هستند. به همین دلیل فقط بر اساس علائم نمی‌توان همیشه علت را مشخص کرد.

افت قند با اندازه‌گیری گلوکز خون مشخص می‌شود، در حالی که برای بررسی افت فشار باید فشار خون اندازه‌گیری شود.

اگر علائم مکرر دارید، بهتر است به جای حدس زدن، علت اصلی توسط پزشک بررسی شود.

چگونه از افت قند خون جلوگیری کنیم؟

اگر به دیابت مبتلا هستید و دارویی مصرف می‌کنید که احتمال افت قند دارد، چند اقدام ساده می‌تواند خطر را کاهش دهد:

• دارو و انسولین را دقیقاً طبق برنامه درمانی مصرف کنید.
• وعده‌های غذایی را بدون هماهنگی با برنامه درمانی حذف نکنید.
• در زمان‌هایی که پزشک توصیه کرده قند خون را اندازه‌گیری کنید.
• هنگام فعالیت بدنی شدیدتر از معمول، برنامه دارو و تغذیه را در نظر بگیرید.
• همیشه یک منبع کربوهیدرات سریع‌الاثر همراه داشته باشید.
• افت قندهای مکرر را ثبت کنید و به پزشک اطلاع دهید.
• اطرافیان نزدیک خود را با علائم افت قند و اقدام مناسب آشنا کنید.
• اگر گلوکاگون برای شما تجویز شده، اطرافیان باید محل نگهداری و نحوه استفاده از آن را بدانند.

آیا افت قند به معنی کاهش دوز انسولین است؟

نه لزوماً.

یک بار افت قند ممکن است به دلیل دیر خوردن غذا، فعالیت بدنی بیشتر، تغییر مقدار کربوهیدرات یا عوامل دیگر رخ داده باشد.

اما اگر افت قند تکرار شود، برنامه درمان باید توسط پزشک یا تیم دیابت بررسی شود.

دوز انسولین یا داروی دیابت را بدون هماهنگی با پزشک به‌طور خودسرانه تغییر ندهید.

چه زمانی افت قند خون نیاز به مراجعه به پزشک دارد؟

در موارد زیر بهتر است موضوع را با پزشک یا تیم درمان مطرح کنید:

• افت قند چند بار در هفته تکرار می‌شود.
• قند خون به کمتر از ۵۴ mg/dL می‌رسد.
• افت قند هنگام خواب اتفاق می‌افتد.
• دیگر علائم اولیه افت قند را احساس نمی‌کنید.
• برای درمان افت قند به کمک دیگران نیاز پیدا کرده‌اید.
• پس از تغییر دارو یا دوز انسولین افت قند افزایش یافته است.
• افت قند بدون ابتلا به دیابت تکرار می‌شود.

چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟

اگر فرد دچار تشنج، بیهوشی، اختلال شدید هوشیاری یا ناتوانی در بلع شده است، وضعیت می‌تواند اورژانسی باشد.

به فرد بیهوش چیزی از راه دهان ندهید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

ارتباط افت قند خون با دیابت نوع ۱ و نوع ۲

هیپوگلیسمی یکی از مسائل مهم در مدیریت دیابت نوع ۱ است، زیرا این افراد برای کنترل قند خون به انسولین نیاز دارند.

در دیابت نوع ۲ نیز افت قند می‌تواند اتفاق بیفتد، مخصوصاً در افرادی که انسولین یا برخی داروهای خاص مصرف می‌کنند.

اگر می‌خواهید درباره سازوکار دیابت نوع ۲ و نقش مقاومت به انسولین بیشتر بدانید، مقاله دیابت نوع ۲ را مطالعه کنید.

همچنین اگر قند خون شما بالاتر از طبیعی است اما هنوز به محدوده دیابت نرسیده، راهنمای پیش‌دیابت چیست؟ می‌تواند برایتان مفید باشد.

سؤالات متداول درباره افت قند خون

جمع‌بندی

افت قند خون یا هیپوگلیسمی یکی از مهم‌ترین عوارضی است که افراد مبتلا به دیابت، به‌خصوص مصرف‌کنندگان انسولین و بعضی داروهای کاهنده قند، باید با آن آشنا باشند.

قند خون کمتر از ۷۰ mg/dL یک محدوده هشدار است و کاهش قند به کمتر از ۵۴ mg/dL اهمیت بیشتری دارد.

در فرد هوشیار، مصرف کربوهیدرات سریع‌الاثر و بررسی مجدد قند بعد از حدود ۱۵ دقیقه یکی از روش‌های استاندارد مدیریت اولیه است.

اما اگر فرد بیهوش است، تشنج دارد یا نمی‌تواند چیزی را ببلعد، نباید هیچ ماده غذایی یا نوشیدنی از راه دهان به او داده شود. چنین شرایطی نیازمند اقدام اورژانسی است.

اگر افت قند برای شما بارها تکرار می‌شود، علت اصلی باید بررسی شود. هدف درمان دیابت فقط پایین آوردن عدد قند خون نیست؛ بلکه رسیدن به کنترل مناسب قند در کنار کاهش خطر هیپوگلیسمی است.